Bovenstroom versus onderstroom

 Wat is het verschil tussen de bovenstroom versus onderstroom in een cultuur? En vind je die alleen in organisaties en bedrijven, of ook elders? Je leest het in dit artikel. Dit artikel is samengesteld uit, niet opeenvolgende, alinea’s uit het nog te verschijnen handboek ‘Leiderschap – Ervaar rust tijdens verandering en conflicten‘  waar psycholoog en socioloog Wendy van Mieghem momenteel aan schrijft.

In het boek Leiderschap belicht ik de menselijke kant van leiderschap en veranderprocessen. Het is een kant die vaak onderbelicht blijft en tegelijkertijd veel invloed heeft op de duurzaamheid, constructiviteit en effectiviteit van veranderprocessen. In dit artikel licht ik de psychologische aspecten bovenstroom en onderstroom toe.

Wil je op de hoogte blijven? Meld je dan aan voor de nieuwsbrief die 8 tot 10 keer per jaar verschijnt. Dat kan onderaan deze pagina, direct na het einde van de tekst.

De bovenstroom

Leiderschap kent zowel een formeel als een informeel aspect. Daarover schreef ik eerder al het artikel Formeel en informeel leiderschap. Wanneer je als leider mensen door veranderprocessen heen wilt leiden, is het nodig om rekening te (leren) houden met de cultuur van deze groep: met de formele (uitgesproken) en informele (voelbare) regels van hoe mensen in deze groep met elkaar omgaan. In elke cultuur zijn een bovenstroom en een onderstroom te onderscheiden. Aan de buitenkant en boven de oppervlakte zie je bij groepen mensen vaak terug hoe mensen willen zijn en wat ze nastreven of zichzelf en anderen willen doen geloven. Hier wordt vaak veel tijd en moeite ingestoken, met zorgvuldige formuleringen, knappe marketingcampagnes en antwoorden die worden gedreven door sociale wenselijkheid en illusies tegen beter weten in. Dit wordt de bovenstroom genoemd.

Bij de bovenstroom is vooral zichtbaar en voelbaar hoe je graag wilt dat dingen zijn. Het wordt ook wel de formele cultuur van een bedrijf of organisatie genoemd. Overal waar groepen mensen zijn, kun je een bovenstroom en onderstroom waarnemen in contact en communicatie. Dus niet alleen bij bedrijven en organisaties, maar ook in gezinnen, klassen en vriendengroepen. Wat je ambieert of nastreeft, hoe je ten dienste van anderen wilt staan en hoe je dit denkt te realiseren, is wat in de bovenstroom duidelijk wordt gemaakt. Het is de belofte die je doet aan anderen over wat jij kan betekenen of bieden. Het is het nagenoeg perfecte, succesvolle plaatje waar je zelf en anderen in wilt laten geloven, bijvoorbeeld tijdens een sollicitatiegesprek, op jullie website of in een verkoopbrochure.

Boven de oppervlakte is voelbaar vanuit welke kwaliteiten jij en jullie willen uitreiken, contact willen maken en verbindingen willen leggen. Het maakt je potentie duidelijk: wat je voelt dat je anderen kunt bieden en nastreeft om te realiseren. In de bovenstroom richt je je vaak op een einddoel of op een uiteindelijk resultaat. Op papier, in gedachten of wellicht ook al deels in werkelijkheid heb je wellicht je doel al behaald. Tegelijkertijd blijf je nieuwe wensen, verlangens en ambities toevoegen.

In de bovenstroom maak je duidelijk wat jouw potentie is: wat je anderen te bieden hebt.

De onderstroom

Wie onder de oppervlakte observeert, luistert, voelt en kijkt bij diezelfde groep mensen, kan een onthutsend ander beeld aantreffen. In de onderstroom vind je alle aspecten van menselijkheid die (on)bewust een grote invloed hebben op hoe mensen met zichzelf en anderen omgaan. Onder de oppervlakte zijn alle pijnpunten en kwetsbaarheden voelbaar. Het is waar zichtbaar wordt waar een gebrek aan zelfzorg, contact en communicatie aanwezig zijn, zowel op individueel als op groepsniveau, voorbij sociale wenselijkheid en goede intenties. Dit is ook de laag waar je conflicten kunt waarnemen, tussen mensen en in mensen zelf. Wanneer denken, voelen en doen bij een individu niet op één lijn liggen (wat heel normaal is), dan kun je in de onderstroom inconsequenties terugvinden tussen wat iemand zegt, werkelijk voelt en hoe diegene vervolgens handelt. En welke invloed dit heeft op anderen binnen en buiten de groep.

In de onderstroom of informele cultuur vind je terug hoe het er werkelijk aan toegaat. Vaak houd je dit liever voor de buitenwereld verborgen, bijvoorbeeld omdat het nog in ontwikkeling is en hierdoor kwetsbaar en onaf kan voelen. Hier bevinden zich alle hobbels en kuilen die jullie vanuit verleden, heden en toekomst meenemen op weg naar de realisatie van jouw en jullie droom, behoefte of verlangen. In de onderstroom is bij elke groep mensen het werkelijke ontwikkelingsniveau voelbaar. Zowel het gezamenlijke ontwikkelingsniveau als dat van elk individu. Niet alleen qua inhoudelijke opleidingen en diploma’s, maar ook in het omgaan met lichamelijke, emotionele, mentale, ethiek en zingevingvraagstukken en leerpunten. Deze bepalen vooral hoe je de opgedane kennis toepast en hoe genuanceerd jouw handelen aansluit bij eigen en andermans behoeften.

In de onderstroom maak je (on)bewust duidelijk wat jouw leerpunten en gevoeligheden zijn.

Dienstbaar aan elkaar

Het is een illusie om te denken dat het uitsluitend investeren in de bovenstroom je gaat brengen waar je wilt komen of zijn. Net zo belemmerend kan het zijn om voortdurend bezig te zijn met de onderstroom. Het is goed mogelijk om beide stromen ten dienste van elkaar te stellen, zodat beide de ruimte en aandacht krijgen die nodig is en er van daaruit een overstijgende toegevoegde waarde kan ontstaan. Elke groep mensen, ongeacht of het een organisatie, team, gezin, familie, klas of klantenkring is, is uiteindelijk op zoek naar een prettige balans waarin ruimte is voor een ieder om te zijn, te leren en zich te ontwikkelen. Op die manier worden veranderprocessen duurzaam en effectief: de tijd, moeite en geld die worden geïnvesteerd leiden tot een blijvende verandering die van binnenuit wordt gedragen en ondersteund.

Groepen mensen zijn een samenballing van menselijke patronen.

Tot slot

Hopelijk heeft bovenstaande informatie het verschil tussen de bovenstroom versus onderstroom verder kunnen ophelderen voor je. Ongeacht of jij je een leider vindt of voelt, kun je altijd invloed uitoefenen op een veranderproces. Natuurlijk is het voor jou en anderen het fijnste wanneer je dit op een constructieve manier doet. Je hebt het hiervoor nodig om je zorg te dragen voor, en rekening te houden met, de psychologie van de menselijke natuur. Mensen willen namelijk best veranderen, ze weten vaak alleen niet hoe. Door je verder te ontwikkelen in persoonlijk leiderschap kun je jezelf en anderen de weg wijzen.

Er zijn meer artikelen te lezen rondom leiderschap. Op de blogpagina vind je een handig overzicht.

Wil je meer weten over hoe jij jezelf en anderen veiligheid en vertrouwen kunt bieden in tijden van verandering? En wil je niet alleen persoonlijk leren maar het ook toepassen in je werk? Neem dan contact met me op. Ik denk graag met je mee.

Hartelijke groet,

Wendy van Mieghem – Bewustleven.eu / Psychologieboeken.eu

 

 

Contact

Neem contact op voor meer informatie of om kennis te maken.