Formeel en informeel leiderschap
Wat is het verschil tussen formeel en informeel leiderschap? En kan je zelf invloed uitoefenen, ook wanneer je formeel geen leider bent? De antwoorden op die vragen lees je in dit artikel. Dit artikel is een preview van het handboek ‘Leiderschap – Ervaar rust tijdens verandering en conflicten‘ dat de menselijke kant van leiderschap belicht, inclusief de dynamiek tussen bovenstroom en onderstroom.
De menselijke kant van leiderschap en veranderprocessen blijft vaak onderbelicht in contact, communicatie en bedrijfsvoering. Tegelijkertijd is de menselijke kant zeer bepalend voor de duurzaamheid, constructiviteit en effectiviteit van veranderprocessen.
Formeel leiderschap
De klassieke definitie van leiderschap is “een proces waarbij een individu een groep van mensen beïnvloedt om een bepaald doel te bereiken” [bron]. Veel mensen denken bij leiderschap in eerste instantie aan een manager. Iemand die voor een groep mensen een visie of doel formuleert en een richting geeft aan hoe deze visie of dit doel gerealiseerd dient te worden. De leider legt aan belanghebbenden binnen en buiten de groep verantwoording af over de besluiten die hij of zij neemt. Deze vorm van leiderschap wordt formeel leiderschap genoemd en heeft nauwe connecties met hiërarchie, positie en formele macht.
Vanuit formeel leiderschap wordt een kader voor verdere handelingen vorm gegeven. Het geeft structuur en helderheid over hoe er samengewerkt dient te worden. Dat kan erg prettig zijn. Wel is een nuancering nodig: het maakt op papier duidelijk hoe dingen horen te verlopen. De praktijk is vaak een stuk weerbarstiger. Bij de vertaling van papier naar praktijk dienen vaak een aantal hobbels te worden genomen. Je kunt het vergelijken met hoe je met jezelf omgaat. Wanneer je in je hoofd iets bedenkt dat niet aansluit bij hoe je je voelt of wat je nodig hebt, is de kans groot dat je iets anders gaat doen dan je had bedacht.
Formeel leiderschap geeft structuur en helderheid over hoe er samengewerkt dient te worden.
Managers en werknemers, ouders en kinderen, leerkrachten en leerlingen, therapeuten en clienten: ieder geeft leiding en richting vanuit diens eigen rol en positie.
Menselijkheid als verbindende schakel
Zo gaat het ook bij groepen mensen. Als een leider vertrouwen en oefenruimte schenkt aan zijn teamleden, garandeert dit niet dat zij een groei zullen doorlopen. Mensen moeten namelijk ook in staat zijn om de ruimte en het vertrouwen die worden geboden, te benutten. Oftewel: ze hebben het nodig om ook van binnen ruimte toe te laten en vertrouwen te ontvangen. Alleen dan kan hun zelfvertrouwen groeien en zetten ze stappen vooruit.
Groeien is voor veel mensen echter eng. Verandering ook. Het werpt je als het ware terug op jezelf. Mensen vallen bij uitnodigingen voor groei of verandering daarom vaak terug op hun eigen individuele ontwikkelingsniveau. De mate waarin ze op dat moment vaardig zijn en vertrouwen hebben in het op een opbouwende manier omgaan met pijn, emoties en gevoelens als onzekerheid of angst.
Het is een uitdaging
Het is een uitdaging om vanuit formeel leiderschap organisatiedoelen te formuleren en realiseren. Zelfs wanneer een doel helder is geformuleerd, is het maar de vraag in hoeverre andere mensen in de praktijk handelen in overeenstemming met, en ten dienste van, dit doel. De realiteit van leiderschap is daarom genuanceerd en complex. Elke laag in de organisatie en afdeling kent zo zijn eigen doelen, taken en uitdagingen. En ook z’n eigen cultuur.
Dit maakt dat contact, communicatie en afstemming tussen de verschillende lagen en afdelingen voortdurend aandacht, tijd en moeite vragen. De mate waarin je erin slaagt om helder en constructief contact te maken, te communiceren en te verbinden, bepaalt voor een belangrijk deel de kwaliteit van samenwerken. Deze kwaliteit werkt door in de kwaliteit van de dienst of het product dat je levert.
De mate waarin je erin slaagt om helder en constructief contact te maken, te communiceren en te verbinden, bepaalt voor een belangrijk deel de kwaliteit van samenwerking.
Niet de leider zelf, maar degene die de verandering van binnenuit doorloopt is uiteindelijk leidinggevend bij veranderprocessen.
Informeel leiderschap
Elke groep mensen heeft naast formeel leiderschap daarom ook informeel leiderschap nodig. Dit zijn mensen die, ongeacht hun plek of rol in de groep, zich geïnspireerd verbinden met de taak of opdracht en hierdoor een motiverende uitwerking hebben op anderen. Informele leiders zijn degenen die vanuit een intrinsieke (innerlijke) motivatie hun schouders zetten onder een bepaalde klus zonder de formele grenzen van hun functie te betwisten. Ze zitten zelf lekker in hun vel en ervaren hierdoor van binnenuit een natuurlijke draagkracht waarmee ze anderen (on)bewust ondersteunen en inspireren.
Informele leiders communiceren helder en constructief, stellen op een opbouwende manier kritische vragen en brengen de uitvoering van een project zo een stuk verder. Deze leiders zijn energiek, nemen initiatief, leggen verbindingen en proberen dingen uit. Ze observeren hun omgeving en stemmen af op wat nodig is. Ze luisteren goed naar anderen, kunnen op een opbouwende manier feedback ontvangen en leren van hun fouten. Informele leiders hebben realiteitszin, kijken kritisch naar zichzelf en gaan moeilijkheden niet uit de weg. Het zijn mensen die emotioneel en mentaal krachtig staan, zonder anderen te overheersen of iets op te leggen. Dit alles maakt dat ze prettige collega’s zijn om mee samen te werken.
Tot slot
Hopelijk heeft bovenstaande informatie het verschil tussen formeel en informeel leiderschap verder kunnen ophelderen voor je. Ongeacht of jij een formeel en/of informeel leider bent, kan je altijd invloed uitoefenen op een veranderproces. Natuurlijk is het voor jou en anderen het fijnste wanneer je dit op een constructieve manier doet. Je hebt het hiervoor nodig om je zorg te dragen voor, en rekening te houden met, de psychologie van de menselijke natuur. Mensen willen namelijk best veranderen, ze weten vaak alleen niet hoe. Het is aan leiders, formeel en informeel, de taak om zichzelf en anderen de weg te wijzen.
Op deze pagina vind je een helder overzicht van wat ik je kan bieden in het ontwikkelen van jouw persoonlijk leiderschap. Je vindt er een helder stappenplan. Het stappenplan helpt je om denken, voelen en doen meer in balans te krijgen. Zodat je rust en balans kunt ervaren in jezelf EN in jouw leiderschap.
Ongeacht of jij een formeel en/of informeel leider bent, kan je altijd invloed uitoefenen op een veranderproces.
TIP!
Het handboek ‘Leiderschap – Ervaar rust tijdens verandering en conflicten’ is een aanrader voor iedereen die de menselijke kant van leiderschap beter wil leren kennen.
Leiderschap draait om dienstbaarheid. Verbind je diep(er) met jouw en andermans menselijkheid en ervaar rust tijdens verandering en conflicten.
Enkele opdrachtgevers
Direct aan de slag
Nu je beter weet wat je krijgt en mag verwachten van mijn producten en diensten, kan dit jou de veiligheid bieden om direct aan de slag te gaan. Ik wens je veel plezier met oefenen en leren in interactie!
Boeken
Elk boek bevat heldere en toegankelijke uitleg over de psychologie van de menselijke natuur en loodst je gevoelsmatig door een innerlijk proces heen.
Geleide meditaties
Maak vrijblijvend kennis met herstel ondersteunende mindfulness meditaties.
Online trainingen
Met behulp van elke online training doorloop je een leerproces van minimaal 14 weken. Leg de basis voor blijvende opbouwende verandering en breng jouw denken, voelen en doen meer in balans. Verdiep jouw vaardigheden in opbouwend omgaan met emoties, spanningen en/of pijn. Ontwikkel een dieper inzicht in de psychologie van de menselijke natuur en leer het toepassen in werk en leven.
Online Community NL
Ieder mens worstelt. En lang niet alles gaat in één keer goed. En dat hoeft ook niet. Bij ons ben je welkom om te delen hoe het écht met je gaat. We bieden onszelf en anderen de ruimte om met vallen en opstaan te leren over hoe het leven en menselijkheid in elkaar zitten. Alles wat we leren, stellen we ten dienste van het realiseren van duurzame verandering. Eerst persoonlijk. Daarna ook professioneel.
Individuele sessie
Ik help je graag om emotionele intelligentie te vergroten en een duurzame leef- en werkstijl te ontwikkelen. Niet meer doorbijten, gevoelsmatige grenzen overschrijden en jezelf overslaan, maar leren om vanuit zelfzorg, rust en balans in jouw dagelijks werk en leven te staan. Veel mensen denken dat dit niet mogelijk is. Wat ik je leer, is om niet alleen vanuit je hoofd dingen aan te sturen en te ontwikkelen, maar ook vanuit je hart, bekken en kont. Denken, voelen en doen komen zo meer met elkaar in balans. Zo is het wél mogelijk om stap voor stap tot duurzaam herstel, groei, verandering en mensgericht leiderschap te komen.
Duurzaam Veranderen Opleiding
De Duurzaam Veranderen Opleiding is een diepgaand leer- en doe traject voor mensen die willen leren hoe je duurzame verandering in gedrag, houding en cultuur kunt eigenmaken en toepassen. Je verdiept je in de natuurlijkheid van herstel, groei en veranderprocessen. Juist door rekening te houden met de psychologie van de menselijke natuur, en die stap voor stap meer ademruimte te bieden, wordt het mogelijk om blijvende opbouwende verandering te realiseren.
Consultancy
In de afgelopen 23 jaar heb ik mij ontwikkeld tot een zeer ervaren mensgerichte consultant/leider/trainer die mensen en organisaties ondersteunt bij veranderopgaven. Ik stimuleer professionals om zich zodanig te verbinden met hun menselijkheid, rol en functie dat hun werkplezier, welzijn, kwaliteit en effectiviteit toenemen. Niet alleen individueel, maar juist ook in onderlinge samenwerking en samenhang.
Blijf op de hoogte
Hoi, mijn naam is Wendy van Mieghem. Als psycholoog en socioloog ondersteun ik je graag bij het vergroten en leren toepassen van jouw emotionele intelligentie. Afstemmen op je menselijke natuur, en leren om er op een ondersteunende en helende manier zorg voor te dragen, helpt je om een meer blijvende opbouwende verandering te realiseren.
Door jezelf en anderen beter te leren kennen, kan je genuanceerder, gelaagder en meer diepgaand aansluiten bij wat nodig is. Zo behaal je stap voor stap duurzaam en effectief het doel of resultaat waar je naar verlangt. Persoonlijk en professioneel.
Graag tot ziens,
Wendy van Mieghem